خراسانشمالی روی ذخایر یک میلیارد تنی نشسته و ۳۱ ماده معدنی از ۶۸ ماده شناختهشده کشور را در خود جای داده است، اما وقتی از میان ۹۵ محدوده عرضهشده تنها هشت متقاضی پیدا میشود و فقط چهار محدوده به برنده میرسد، پرسش بزرگی شکل میگیرد؛ چرا گنج زیر خاک هنوز نتوانسته سرمایه را به میدان بیاورد؟
ذخایری در دل کوهها و پهنههای وسیع خراسانشمالی قرار گرفته که سالهاست بخشی از ظرفیت اقتصادی استان را شکل داده و از سنگهای تزئینی و مصالح ساختمانی گرفته تا مواد معدنی فلزی و غیرفلزی را در خود جای داده است و با این حال، آنچه روی نقشههای زمینشناسی به عنوان ظرفیت ثبت شده، لزوما در میدان اقتصاد به سرمایه، اشتغال و ارزش افزوده تبدیل نشده است.
خراسان شمالی ۲۹۶ واحد معدنی دارد و از مجموع ۶۸ ماده معدنی شناخته شده کشور، ۳۱ ماده معدنی را در خود جای داده است، همچنان با معادن غیرفعال، محدوده های راکد و دغدغه جذب سرمایهگذار دستوپنجه نرم میکند.
آخرین مزایده محدوده های معدنی نیز تصویری روشن از این مسئله ارائه میدهد؛ ۹۵ فقره پروانه، گواهی اکتشاف و بهرهبرداری مشمول ماده ۲۰ قانون معادن عرضه شد، اما تنها هشت متقاضی برای این محدودهها درخواست دادند و در نهایت چهار مورد به برنده رسید.
این فاصله میان «ظرفیت عرضه شده» و «تقاضای سرمایه گذاری» نمیتواند صرفا یک عدد در جدول عملکرد باشد؛ بلکه نشانهای از مجموعهای از موانع است که باید ریشه آن را در اقتصاد معدن، زیرساختها، هزینههای تولید، ریسک سرمایهگذاری و البته جذابیت اقتصادی محدودهها جستوجو کرد.
وقتی ۹۵ محدوده فقط هشت متقاضی دارد
مزایده در ظاهر ساده است؛ محدودهای که قابلیت بهرهبرداری دارد عرضه میشود و سرمایهگذاران برای ورود به آن رقابت میکنند. اما معدن برخلاف بسیاری از فعالیتهای اقتصادی، سرمایهگذاری پرریسک و زمانبری دارد.
سرمایهگذار معدن پیش از آنکه به مرحله استخراج برسد، باید هزینههای اکتشاف، اخذ مجوز، تجهیز کارگاه، تامین ماشینآلات، ایجاد راه دسترسی، تامین برق و سوخت و در نهایت احداث واحدهای فرآوری را بپردازد. در چنین شرایطی، هر محدوده معدنی الزاما برای سرمایهگذار جذاب نیست.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت خراسانشمالی نیز با اشاره به همین شرایط، تعیین تکلیف محدودههای فاقد متقاضی و فاقد توجیه اقتصادی را از برنامههای استان اعلام کرده است.
این عبارت، یعنی «فاقد توجیه اقتصادی»، کلید بخشی از معمای ۹۵ محدوده است؛ زیرا ممکن است یک محدوده از نظر زمینشناسی دارای ذخیره باشد اما هزینه استخراج، فاصله از بازار، دشواری دسترسی یا نبود زیرساخت، بهرهبرداری از آن را از نظر اقتصادی غیرجذاب کند.
سرمایهگذار چرا نمیآید؟
پاسخ را نمیتوان در یک عامل خلاصه کرد. وقتی از ۹۵ محدوده معدنی عرضهشده تنها هشت متقاضی درخواست ارائه میکنند و در نهایت چهار محدوده دارای برنده میشود، باید مجموعهای از عوامل از جمله توجیه اقتصادی محدودهها، هزینههای اکتشاف و استخراج، زیرساخت، ماشینآلات، تامین مالی، بازار فروش و فرآوری مورد بررسی قرار گیرد.
از سوی دیگر، جذب سرمایهگذار تنها با عرضه محدوده معدنی محقق نمیشود. سرمایهگذار به اطلاعات دقیق زمینشناسی، ثبات مقررات، زمانبندی روشن مجوزها، زیرساخت مناسب و چشمانداز اقتصادی نیاز دارد.
ضرورت بازنگری در ضوابط تعیین تکلیف معادن
رییس سازمان نظام مهندسی معدن خراسان شمالی در این خصوص گفت: ۹۵ فقره پروانه، گواهی اکتشاف و بهرهبرداری معادن استان به دلیل عدم انجام تعهدات و در چارچوب ماده ۲۰ قانون معادن، مشمول اعمال خسارت و سلب صلاحیت شدند و از طریق فرآیند مزایده، در ۲۵ مردادماه سال جاری به متقاضیان واگذار شدند.
مهدی سجادی اظهار کرد: در این مزایده در مجموع هشت متقاضی برای فعالسازی محدودهها و معادن مذکور درخواست خود را ارائه کردند که در نهایت چهار معدن دارای برنده شدند.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه فاصله زمانی بین دو مزایده گذشته کمتر از ۶ ماه است، متقاضیان میتوانند در چارچوب ماده ۸۳ آیین نامه قانون معادن و با رعایت ضوابط مربوط به ترک تشریفات مزایده، نسبت به درخواست سایر محدودههایی که در مزایده متقاضی نداشتهاند، اقدام کنند.
سجادی با اشاره به استقبال محدود از مزایده معادن استان اظهار کرد: عدم استقبال از این مزایدهها نشان میدهد که بخش قابل توجهی از این محدودهها از جذابیت کافی برای سرمایهگذاری برخوردار نیستند.
وی افزود: با توجه به اینکه برخی از این محدوده ها سال هاست به دلیل سلب صلاحیت غیرفعال ماندهاند، به نظر میرسد بازنگری در ضوابط و فرآیند تعیین تکلیف معادن و محدودههای فاقد متقاضی ضروری است.
گنجی که باید از زیر خاک به اقتصاد برسد
خراسانشمالی از نظر تنوع مواد معدنی ظرفیت قابل توجهی دارد؛ ۳۱ ماده معدنی از ۶۸ ماده شناختهشده کشور در این استان وجود دارد و ۲۹۶ واحد معدنی نیز در استان ثبت شده است.
اما وجود ذخایر معدنی به تنهایی توسعهآفرین نیست. آنچه یک معدن را به موتور محرک اقتصاد تبدیل میکند، زنجیرهای از اکتشاف تا استخراج، فرآوری، تولید محصول نهایی، فروش و صادرات است. اگر این زنجیره در استان کامل شود، معدن میتواند از یک فعالیت استخراجی به پیشران صنعتی تبدیل شود.
اکنون انتظار میرود متولیان بخش معدن به جای تمرکز صرف بر تعداد محدوده های عرضهشده، دلایل استقبال اندک سرمایهگذاران را به صورت دقیق بررسی کنند.
خراسان شمالی در شمال شرق کشور واقع است. ۳۱ ماده معدنی از ۶۸ ماده معدنی موجود در کشور در خراسان شمالی وجود دارد و میزان ذخیره قطعی معادن این استان یک میلیارد و ۵۸ میلیون تن و میزان استخراج اسمی معادن ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تن است.
منبع: https://iranminehouse.ir
